Iniwan ang 2 Asawa sa Ormoc, Leyte

MAGILIW ang mga tao sa Ogmuc (Ormoc ang tawag ngayon) at magana nilang tinanggap ang 2 frayleng Jesuit, si Fray Alonso Rodriguez at isang katulong (hermano, brother), sa kanilang nayon sa tabi ng dagat.

Ang Ormoc ay nasa kabilang panig ng pulo ng Leite (Leyte) mula sa Carigara na nasa hilagang dalampasigan (costa del norte, northern coast). Mainam ang puok ng Ormoc, at sa dagat patimog (southward) mula rito, may 3 maliliit na pulo na tinatawag na Pulo (Camotes islands ang tawag ngayon).

Marunong ang mga bata at madaling natuto ng pagka-catholico. Nuong minsang may misa, nagpumilit magpa-binyag ang isang batang lalaki na 4

  PAGHANAP  SA  MGA  UNANG  PILIPINO:     Cronicas Española

Kasaysayan  Ng  Mga  Pulo  Ng  Pilipinas, 1595-1602
Relacion de las Islas Filipinas
ni Pedro Chirino

In-English ni Frederic W. Morrison ng Harvard University, at ni Emma Helen Blair

taon lamang ang gulang. Nahikayat niya ang kanyang ama, bagaman at matumal, at nagpa-binyag ang buong familia.

Isa pang batang lalaki ang nayayang kumain ng mga tagaruon. Naisubo na ng bata ang ulam na carne nang naalaala niyang Viernes pala at bawal kumain ng carne. Idinura ng bata ang pagkain at tumakbo sa simbahan upang magkumpisal. Pinatawad siya ng frayle.

MAY 3 asawa ang isang pinuno duon. Ayaw niyang magpa-binyag dahil maharlika rin ang mga asawa niya at malaking kayamanan ang ibabalik niyang bigay-kaya (dote, dowry) kung hihiwalayan niya ang 2 asawa, gaya ng itinuro ng frayle. Ang ginawa ni Rodriguez, kinausap ang pinakagiliw na asawang babae. Pumayag naman siyang magpa-binyag, kasabay ng malaking pagdiriwang, - kainan, sayawan at awitan. Nang nakita lahat ng ito ng asawang lalaki, nahikayat na rin siya.

Hiniwalayan niya ang 2 ibang asawa, binayaran ang kanilang mga bigay-kaya, at nagpa-binyag na rin siya.

Bago ituloy ang mga salaysay ng mga naganap sa Leyte, angkop na turan ko ang mga ugali ng mga tao rito ng pag-aasawa at paghihiwalay (nasa kabanatang ‘Kasal, Paghi-hiwalay ng Mag-asawa’), upang higit na maunawaan ang mga susunod kong isusulat.

Ayaw Magpabinyag, Namatay sa Leyte

MULA sa Manila, nagtungo si Tomas de Montoya, isang frayleng Jesuit, sa Alangalang, Leyte. Ibinalita niya na pinarusahan ng Dios ang mga tagaruon na ayaw magpa-binyag.

Isang bagong silang na sanggol ang inilibing nang buhay ng kanyang ina sa tabi ng ilog. Nakita ito ng isang bagong binyagan na nagsumbong sa simbahan. Sagsag si Montoya at inabutan niyang buhay pa ang sanggol subalit namatay agad pagkatapos niyang binyagan.

Isang maharlika duon ang matibay na ayaw magpa-binyag habang binata pa siya. Nalason siya, nalagas ang kanyang katawan at namatay siya. Isa pang lalaki duon na masakitin ang humiling na mabinyagan dahil malubha ang sakit niya. Ipinatawag siya ni Montoya subalit gumaling ang sakit at hindi sumipot ang lalaki. Namatay siya pagdalaw sa karatig na pulo.

Minsan, isang pangkat ng mga bata at sanggol ang bininyagan sa simbahan. Naliban ang isa na ayaw pabinyagan ng ina. Isang gabi, namatay ang ina.

Ang pinakagimbal ay ang pagkamatay ng 2 pinuno sa Alangalang.

LUBHANG malupit ang isa sa mga pinuno na may 6 asawa. Tuwing lalakad, pinau-una niya ang mga alipin upang putulin ang lahat ng halaman at mga sanga ng puno, nang sa gayon, nakakadaan siya nang hindi yumuyuko. Duon at nuon mismo, pinapatay niya ang sinumang alipin na magkamali sa pagputol. Minsan, nagkasakit siya at pinuntahan siya ni Montoya upang gawing catholico subalit tumanggi siya.

“Habang malakas pa ako, huwag mo akong abalahin,” sagot niya kay Montoya. “Kapag mamamatay na ako saka kita ipasusundo.”

Dalawang araw pagka-alis ng frayle, namatay ang pinuno.

Tumanggi ring maging catholico si Umbas, isang kilalang pinuno sa pulo ng Leyte, dahil ayaw niyang hiwalayan ang isa sa 2 asawa niya. Ayaw

daw niyang mawalay ang 2 babae na mahal na mahal niya sa mga anak niya, lalo na ang mga lalaki. Subalit nahikayat ng frayle ang mga anak niyang lalaki na humiwalay sa kanilang mga asawa maliban sa isa, ang unang pinakasalan.

Nang nalaman ito ni Umbas, nagbago maniwari ang kanyang kaluoban at pumayag nang hiwalan ang isa sa 2 asawa niya. Subalit ipinilit niyang pagkatapos na ng ani (cosecha, harvest) niya gagawin.

“Sama-sama kaming nagtanim,” sabi ni Umbas tungkol sa 2 asawa niya, “kaya dapat namang sama-sama rin kaming magtamasa sa ani.”

Subalit bago siya natapos mag-ani, sinaksak siya ng isang taga-baranggay na naka-away niya. Patay na siya nang bumagsak sa lupa.

Nakaraang kabanata                       Balik sa itaas                       Tahanan: Mga Kasaysayan Ng Pilipinas                       Lista ng mga kabanata                       Sunod na kabanata